Wysuń menu główne / MAIN MENU «•» wysuń / schowaj MENU
uStronie INDEX
Strona zgodna z najnowszą normą XHTML 1.1.: uStronie :. Spis artykułów / CONTENT
forum | chat | księga gości
INDEX Biblia Artykuły Hebrajski

POCZET papieży

Herb watykański

NA ŚWIĘTEGO OJCA
„Świętym cię zwać nie mogę, ojcem się nie wstydzę
Kiedy, wielki kapłanie, syny twoje widzę”.
Jan Kochanowski — poeta

NIE MOŻNA
„Ignacy z imienia, Krasicki z nazwiska,
Swą panią najpokorniej za kolano ściska.
Ścisnąłbym i wyżej… może za kolano…
Jednak, na nieszczęście, nam to zakazno.
Zresztą, jam ksiądz, a pani pobożna:
Nie można!”.
(Ignacy Krasicki — polski biskup)

Bazylika św.Pawła za Murami. Rzym. Miejsce, gdzie według legendy pochowany został Apostoł Paweł. Zgodnie z wolą cesarza Konstantyna, na grobie św. Pawła zbudowany został mały kościół. Już pod koniec IV wieku rozpoczęto na tym miejscu budowę bazyliki. Przynajmniej trzech cesarzy uczestniczyło w tym wielkim dziele. W połowie V wieku bazylika została pięknie ozdobiona i uznawana była przez blisko 1300 lat za najpiękniejszą świątynię świata. Została zniszczona w czasie pożaru w 1823 roku. Odbudowano ją według pierwotnego planu i na starych fundamentach. Wnętrze bazyliki to pięć naw i 150 majestatycznych kolumn. Całość zwieńczona stropem ozdobionym według wzorów Odrodzenia.

papież

Ale nie to sprowadza nas do „Bazyliki Ostiense”. Nad kolumnami umieszczono serię medalionów i mozaik, stanowiących swoistą galerię papieży. Przedstawiono tu portrety 260 kolejnych biskupów Rzymu, od św. Piotra do Jana XXIII, wraz z ich imionami, kolejnymi numerami pontyfikatu i datami panowania.

Poniżej przedstawimy portrety wszystkich papieży, wzorując się na galerii z Bazyliki Rzymskiej i wzbogacając je o podobizny ostatnich trzech — Pawła VI, Jana Pawła I i Jana Pawła II. Prezentując nasz poczet papieży, nie chcemy tak jak wielu innych historyków, podawać jako wiarygodnych dat dziennych pontyfikatów. Te bowiem, zwłaszcza w pierwszych siedmiu wiekach historii Kościoła, są mało wiarygodne. Ograniczymy się więc do imion papieży, rocznych dat panowania i nazwisk rodowych, w przypadku kiedy papieże raczyli zmienić swoje imię w chwili wyboru.

Listy — wykazy papieży powstawały prawie od pierwszych wieków istnienia urzędu biskupa Rzymu. Najstarszy taki wykaz pochodzi z końca II wieku. Przygotowany został przez biskupa Lyonu, Ireneusza Greka — (czas pontyfikatu Wiktora 189-199). Mniej więcej w tym samym czasie w Azji Mniejszej powstał wykaz zawierający część imion papieży. Z biegiem lat publikacje, zawierające zapisy żywota papieży, stają się coraz powszechniejsze. Z VII wieku pochodzi Księga rzymskich pontyfikatów. W średniowieczu tworzone były kroniki pełne legend, barwnych opowieści, często sfałszowane na bieżące potrzeby Kościoła. Tak powstała między innymi Kronika papieży i cesarzy Marcina Polaka z Opawy. Właśnie w takiej kronice umieszczona została legenda o kobiecie papieżu. Dziś wiemy, jaka była wartość historyczna takich opracowań.

Papież Innocenty III (1198-1216) uważany jest za twórcę spisu wszystkich aktów papieskich, które przez wieki uzupełniane, stanowiły podstawę do opracowania życiorysów i oficjalnych katalogów papieży. Ta gromadzona przez wieki dokumentacja jest częściowo udostępniona historykom do badania.

Pierwsze wieki historii Kościoła nie przynoszą nam więc wiele faktów i dat, które możemy dziś przyjąć bez zastrzeżeń. Wiemy na pewno, że papież Poncjan zrezygnował z urzędu 28 września 235 roku. W Watykanie od wielu dziesięcioleci wydawane jest każdego roku specjalne wydawnictwo „Annuario Pontyficio”, które przynosi nam pełną listę papieży. Jednakże i w tym wydawnictwie wprowadzanych jest wiele zmian. Np. Benedykt V (964-966) lub Leon VIII (963-965) powinni być uznani za antypapieży wobec uznania wyborów za nieważne. W niektórych katalogach papieży, Bonifacy VII — antypapież (974-984 — dwukrotny pontyfikat) uznawany jest za prawowitego papieża. Wiele zamieszania w historii wprowadza dyskusja o uznaniu prawowitości pontyfikatu papieża Stefana (752). W „Annuario Pontyficio” w 1960 roku widnieje on w spisie papieży prawowitych. Rok później został już pominięty. Stąd przy papieżu Stefanie pojawiają się podwójne numeracje pontyfikatu. Na medalionach w Bazylice św.Pawła za Murami, Stefan jest papieżem legalnym. Przyczyną tego zamieszania była rychła śmierć nowowybranego papieża. Zmarł on w trzy dni po wyborze, ale przed konsekracją. Od średniowiecza zaczęto uznawać prawomocność wyboru od momentu konsekracji, a nie, jak nakazuje prawo, od chwili wyboru.

Tak, więc, istnieją pewne wątpliwości co do liczby papieży i pontyfikatów. Podobnie jest z uznawanym za antypapieża Dioskurem (530), który do 1947 roku uznawany był za prawowitego, a od 1947 roku w „Annuario Pontyficio” określa się go mieniem antypapieża, warunkowo dopuszczając prawomocność wyboru. Uznawany za prawowitego papieża Bonifacy II (530-532) był wyznaczony na urząd przez umierającego papieża Feliksa IV (III) i popierany przez dwór w Rawennie. Natomiast kanonicznie wybrany został Dioskur. Obydwaj byli konsekrowani tego samego dnia.

Wiele komplikacji jest też z imieniem Jan. Jan XXIII (1958-1963) formalnie powinien być Janem XXI, gdyż Jan XVI uznany jest powszechnie za antypapieża, a Jan XX w katalogach w ogóle nie występuje.

Podobnie jest z papieżami o imieniu Feliks: Feliks II (355) — antypapież, miał być męczennikiem, stąd przez część historyków i niektóre katalogi uznany został za prawowitego następcę św.Piotra. Na medalionach jest podobizna Feliksa I, następnie dopiero Feliksa III i IV Brak jest w ogóle wzmianki o Feliksie II jako papieżu czy też antypapieżu.

Za prawowitego papieża uznany został Bonifacy I (418-422), a nie wcześniej wybrany i początkowo zatwierdzony przez cesarza Eulaliusz (418-429) — umieszczony w katalogu antypapieży. Podobnie jak Bonifacy II sam otrzymał tron. Na biskupstwo w Rzymie wyznaczony został także Wigiliusz, właśnie przez Bonifacego II w 531 roku. Wskutek ostrego sprzeciwu senatu i duchowieństwa nie objął wtedy sukcesji. Z rozkazu cesarzowej Teodory usunięty został w 536 roku papież Sylweriusz, a za biskupa uznano właśnie Wigiliusza. Nowy biskup, choć już urząd sprawował, uznany został powszechnie za papieża dopiero od roku 537 i panował do roku 555.

Antypapież Bonifacy VII urząd sprawował dwukrotnie: w 974 roku. a następnie w latach 984-985. Podobnie antypapież Teodor także dwukrotnie aspirował do godności papieskiej: raz w roku 686, a ponownie rok później.

Drobne zamieszanie znajdujemy też w numeracji papieży o imieniu Marcin. W katalogach figurują Marcin I, a później Marcin IV i V. Brak jest Marcina II i III. W ich miejscu umieszczono papieży o imieniu Marynus I i II mylnie utożsamianych z imieniem Marcin.

Papież na tronie Pius XII, Rzym, rok 1958

Prawowitym papieżem, choć powszechnie umieszczanym w zestawie antypapieży, powinien być Benedykt X (1058-1059). W numeracji zostawiono temu właśnie papieżowi kolejny numer według katalogu legalnych papieży. W roku 1058, po śmierci Stefana IX (X), wybrano legalnie Giovanniego Minicio z rodu hrabiów na Tuskulum i z poparciem cesarzowej Agnieszki. Koronacja Benedykta X, odbyła się natychmiast po wyborze, w nocy, z udziałem kilku tylko kardynałów i prałatów kurii. Wedle życzenia poprzedniego papieża wybór następcy mógł odbyć się wyłącznie w obecności opata Hildebranda, który już wtedy rządził dworem papieskim. Hildebrand w momencie wyboru i koronacji Benedykta przebywał z misją na terenie Niemiec. Po powrocie Hildebrand przekupił zwolenników Benedykta, aby odstąpili od poparcia Ojca Świętego, W jego miejsce wybrano Mikołaja II (1058-1061), a synod obradujący w Sutrii zdjął z urzędu Benedykta, którego na rozkaz Hildebranda uwięziono, po czym powierzono zarząd nad szpitalem. Żyjąc w skrajnej nędzy, Benedykt zmarł w 1073 roku, a Hildebrand sam został papieżem Grzegorzem VII (1073-1085) i świętym Kościoła Powszechnego.

Lista antypapieży też nie jest możliwa do ostatecznego ustalenia. Niektóre katalogi w 972 roku wymieniają antypapieża Donusa II, w rzeczywistości w ogóle nie istniał. Papież Marceli I (308-309) przez część historyków mylony jest lub utożsamiany z papieżem Marcelinem (296-304). Obydwaj występują w katalogach jako prawowici papieże. Od czasów Marcelina pojawia się przy imionach biskupów rzymskich tytuł papa — papież. Z tej racji warto zapamiętać to imię.
Słowo papież pochodzi od greckiego „papas” — ojciec. Tym imieniem niemal od początku chrześcijaństwa pozdrawiano duchownych — przewodzących gminom: mnichów, kapłanów, biskupów. Tytuł „papas” od przełomu II i III wieku związany był z kościołem aleksandryjskim. Używali go patriarchowie Aleksandrii. W Kościele Zachodnim, w łacińskiej wersji, tytułu tego — oprócz biskupów Rzymu — używali także biskupi Kartaginy.

Dopiero papież Grzegorz VII (1073-1085) wyraźnie zastrzegł prawo używania tego tytułu wyłącznie dla biskupów Rzymu. Zadziwiające, że ostra walka biskupów Rzymu o zagwarantowanie wyłącznie im prawa używania tytułu papieża nigdy nie znalazła potwierdzenia we wprowadzeniu tego tytułu do oficjalnych tytułów. Według dzisiejszej nomenklatury papieże używają następujących tytułów [zob. artykuł: Czy chrześcijanie powinni używać tytułów religijnych?]:

Teoretycznie biskupem Rzymu — papieżem może zostać każdy. Musi być jednak ochrzczonym chrześcijaninem, wyłącznie pici męskiej, lecz nie może być związanym węzłem małżeńskim (prawo tego wyraźnie nie zakazuje). W rzeczywistości jednak od 1378 roku papieży wybierano wyłącznie z grona członków Świętego Kolegium Kardynalskiego, nie zawsze jednak spośród biskupów. Ostatnim papieżem, który nie był biskupem w chwili swojego wyboru, był Grzegorz XVI (1831-1846). W takim przypadku wybrany zostaje natychmiast namaszczony, otrzymując ordynację biskupią. Namaszczenia, zgodnie z prawem sprzed przeszło 1500 lat dokonuje biskup Ostii, będący jednocześnie Dziekanem Świętego Kolegium Watykańskiego. Pełnię władzy elekt otrzymuje z chwilą wyrażenia zgody na wybór i złożenia przez kardynałów deklaracji posłuszeństwa. Na prawomocność wyboru nie ma wpływu sam akt intronizacji, czyli dawniej koronacji papieża tiarą — mitrą biskupią z trzema koronami. Ostatnim papieżem, koronowanym tiarą i intronizowanym był Paweł VI. Papieże Jan Paweł I i Jan Paweł II całkowicie zrezygnowali z uroczystości intronizacyjnych w dawnym znaczeniu tego słowa. Obowiązek sfinansowania korony papieskiej w zasadzie wedle zwyczaju należał do diecezji, z której pochodził wybrany papież. Był to raczej zaszczyt dla diecezji niż obowiązek. Papież Paweł VI sprzedał swoją koronę, a następnie pieniądze przeznaczył na pomoc charytatywną w diecezji mediolańskiej, w której wcześniej był metropolitą.

Pius XI Papież niesiony na swym tronie.

Pierwszym papieżem, który w ogóle nie skorzystał z przysługującego papieżowi prawa noszenia ich na specjalnym tronie, był Jan Paweł II. Jego poprzednik początkowo także nie zgodził się, aby noszono go na tronie, jednakże za namową specjalistów od „promocji” dał się „skusić” temu staremu obyczajowi. Powszechnie lubiany, uśmiechnięty papież nie był wysokiego wzrostu. Rzesze pielgrzymów i turystów chciało lepiej widzieć oblicze papieża. Aby pokazać się ludziom Jan Paweł I skorzystał z papieskiego tronu.

Ilu było papieży? Na to nie znajdziemy już dzisiaj poprawnej odpowiedzi. Spory i dyskusje trwają. Niektóre wątpliwości przytoczyliśmy na wstępie tego artykułu. Liczba prawowitych papieży, w zależności od klasyfikacji przyjętej przez poszczególnych historyków, zawiera imiona od 261 do 264 osób. Gdyby jednak uwzględnić, spośród uznanych za antypapieży imiona tych, których wybór odbywał się zgodnie z zasadami kanonicznymi, ale nie uzyskali potwierdzenia władzy świeckiej — liczba papieży wzrosłaby do 271. Natomiast gdybyśmy uznali za antypapieży tych, którzy wybrani zostali bądź to za życia poprzedniego papieża, bądź to pod wpływem monarchów i innych osób, to liczba prawowitych papieży zmniejszyłaby się do ok. 230. Istnienia kilku spośród wymienionych w katalogach papieży nie da się udowodnić bez zastrzeżeń. Niektóre pontyfikaty były ze sobą mylone w związku z podobieństwem imion, np. Marcin I i II myleni są często z Marynusem I i II.

kwadrat W tej pracy przytaczamy imiona:

Łącznie papieże i antypapieże używali przez dwa tysiące lat 93 imion. Przez pierwsze tysiąclecie nosili oni imiona chrzestne. Zwyczaj zmiany imienia z chwilą wyboru wprowadzono od Sergiusza IV (1009-1012). Wyjątkiem od tej zasady były pontyfikaty Hadriana VI (1522-1523) i Marcelego II (1555), którzy po wyborze zachowali swoje imiona.

Część papieży — wywodzących się z zakonów — w czasie swojego życia trzykrotnie zmieniała swoje imię. Imię chrzestne zamienione zostało na imię zakonne z chwilą wstąpienia do zakonu, a następnie na imię papieskie, po wyborze na ten urząd — np. papież Grzegorz XVI (1831-1846) nosił imię Bartolomeo Alberto na chrzcie, od 22 roku życia nosił imię zakonne Mauro, a od 66 roku życia przez piętnaście lat pontyfikatu nosił imię Grzegorz XVI.

kwadrat Najczęściej używane przez papieży imiona to:

W katalogach papieży tylko raz spotkaliśmy następujące imiona: Agaton, Anicet, Anterus, Dionizy, Donus, Eleuter, Eutychian, Euzebiusz, Ewaryst, Fabian, Formozus, Hilary, Hormizdas, Hygin, Kajus, Kletus, Konstantyn, Korneliusz, Konon, Lando, Liberiusz, Linus, Marcelin, Marek, Milicjades, Poncjan, Roman, Sabinian, Seweryn, Soter, Sylweriusz, Symmach, Symplicjusz, Syrycjusz, Syzyniusz, Telesfor, Walentyn, Wigiliusz, Witalian, Zachariasz, Zefiryn, Zozyn i oczywiście Piotr.

Nazwiska rodowe papieży znamy od Benedykta VIII (1012-1024), Chociaż wcześniej znane były starożytne rody rzymskie, które swoimi kręgami obsadziły urząd papieski.

kwadrat Najdłużej panującymi papieżami byli:

Wiek XIX był wiekiem najdłuższych w historii pontyfikatów. Najdłużej jednak godność biskupa Rzymu sprawował święty Piotr — 34 lata. Stąd zalecenie pokory nowo wybieranych papieży — nie dożyjesz wieku Piotra.

W historii papiestwa przeważały jednak pontyfikaty krótkie. A to z racji prześladowań i męczeńskiej śmierci wielu z nich, w pierwszych wiekach chrześcijaństwa oraz z racji dokonywania wyboru raczej spośród kardynałów w wieku doświadczonym oraz niejednokrotnie zgonu z przyczyn nienaturalnych.

kwadrat Najkrócej panowali:

Następny krótki pontyfikat zdarzył się w Kościele dopiero 373 lata po śmierci Pawła V w 1978 roku. Był to pontyfikat Jana Pawła I, który zmarł w 33 dni po wyborze.

Najkrócej panował jednak papież Stefan II (752). Zmarł po trzech dniach od wyboru, zanim jednak został konsekrowany. W owym czasie właśnie akt konsekracji oznaczał przyjęcie pełni władzy, stąd od VIII wieku praktycznie do 1960 roku nie wymieniano tego papieża w wielu spisach. Przy papieżach o imieniu Stefan pojawiła się więc podwójna numeracja — powstająca w związku z wątpliwościami co do uznania tego pontyfikatu.

Wiele trudności sprawia ostatecznie ustalenie narodowości wszystkich papieży. Wiele współcześnie określonych narodów, w chwili obejmowania urzędu przez papieży nie istniało. Stąd łatwiej będzie określić ich geograficzne pochodzenie niż narodowościowe. W ogromnej większości papieżami zostawały osoby pochodzące:

Pochodzenie dwóch papieży jest nieznane. Chociaż w wielu innych przypadkach jednoznaczne określenie pochodzenia papieży także sprawia sporo kłopotów. W przedstawionym zestawieniu przyjęto jednak opinię większości badaczy.

Za najpotężniejszego w dziejach papiestwa (z racji znaczenia i potęgi Państwa Kościelnego) uważa się Innocentego III (1198-1216).

kwadrat Za najmłodszych w chwili wyboru papieży uważa się:

kwadrat Natomiast w wieku podeszłym, wręcz starym, został wybrany:

kwadrat Najbardziej starczego wieku na papieskim tronie dożyli:

Tiara — potrójna korona papieży po raz pierwszy użyta została przez papieża Mikołaja II (1059-1061).

Wiele razy przerwy w obsadzeniu biskupstwa rzymskiego przeciągały się w długie miesiące, a nawet lata. Najdłuższa taka przerwa trwała 3,5 roku i trwała między rokiem 304 a 308; kolejna dwa lata między rokiem 310 a 311. Osiemnaście miesięcy trwała przerwa między pontyfikatem Celestyna IV i Innocentego IV (1243-1254). Tę przerwę wymusił cesarz Fryderyk II, który przetrzymywał w areszcie część kardynałów, przeszkadzając w ten sposób w swobodnym wyborze. Papież Celestyn IV (1241) wybrany został po sześćdziesięciu dniach. Jego wybór odbył się w trakcie pierwszego w dziejach konklawe, tj. zamknięcia pod kluczem kardynałów elektorów. Kiedy po śmierci w sierpniu 1241 roku papieża Grzegorza IX, kardynałowie zebrali się niemal natychmiast dla wyboru następcy, długo nie mogli się zdecydować na godnego kandydata. Aby przyspieszyć wybór — senator rzymski, faktyczny dyktator Rzymu, Matteo Rosso Orsini — przyjmując reguły niektórych zakonów — zamknął kardynałów w pałacu Septymiusza Sewera. Kiedy elektorzy nie mogli w dalszym ciągu zdecydować się na wybór, Orsini zaostrzył rygory zamknięcia. Wielu kardynałów zachorowało, jeden nawet — Anglik Robert Somercote zmarł w trakcie obrad. Mimo to wyborów nie przerwano. Po szesdziesięciu dniach zdecydowano się na Goffreda Castiglioniego, kandydata kompromisowego. Słabe zdrowie i podeszły wiek sprawiły, że pierwszy papież wybrany w trakcie konklawe — Celestyn IV zmarł po szesnastu dniach.

ZAMIAST ZAKOŃCZENIA

„…Kto o biskupstwo się ubiega, pięknej pracy pragnie. Biskup zaś ma być nienaganny, mąż jednej żony, trzeźwy, umiarkowany, przystojny, gościnny, dobry nauczyciel, Nie oddający się pijaństwu, nie zadzierżysty, lecz łagodny, nie swarliwy, nie chciwy na grosz, Który by własnym domem dobrze zarządzał, dzieci trzymał w posłuszeństwie i wszelkiej uczciwości, Bo jeżeli ktoś nie potrafi własnym domem zarządzać, jakże będzie mógł mieć na pieczy Kościół Boży? Nie może to być dopiero co nawrócony, gdyż mógłby wzbić się w pychę i popaść w potępienie diabelskie. A powinien też cieszyć się dobrym imieniem u tych, którzy do nas nie należą, aby nie narazić się na zarzuty i nie popaść w sidła diabelskie”.
(Z pierwszego listu świętego Pawia do Tymoteusza 3:1-8)


[zob. w uStroniu:]
Jak umierali papieżePapa, znaczy ojciecSiedem kobiet, które wstrząsnęły Watykanem
Aleksander VI — papież, którego Rzym nie zapominaDogmat o nieomylności papieżaDzieje zbawienia
Jak katolicyzm przestał być chrześcijaństwem?Czy rządy kleru są dobrym wyjściem?
topNa podstawie: Robert A.Haasler — „TAJNE SPRAWY PAPIEŻY”